સોનું અને શેરબજારની ચાલ એકબીજાથી વિપરીત ના હોય? અત્યારે કેમ બન્ને સાથે વધી રહ્યા છે?

vyaapaarsamachar.com

અમદાવાદ : વૈશ્વિક શેરબજાર (ભારત સહીત) કોરોના વાયરસના ફેલાવા સાથે માર્ચ મહિનામાં દાયકાની સૌથી મોટી વેચવી પચાવી અત્યારે ફરી તેજીના વક્કરમાં આવી ગયા છે. સોનું ઈતિહાસની સૌથી ઉંચી સપાટી તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. શુક્રવારે અમેરિકામાં બજારો બંધ રહી ત્યારે કોમેકસ ઉપર ઓગસ્ટ ગોલ્ડ ફ્યુચર્સ ૧૯૦૦ ડોલરની સપાટી ઉપર બંધ રહ્યા હતા જે સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૧ પછીના સૌથી ઊંચા ભાવ છે. સોનાના સૌથી ઉચા ભાવ ૧૯૨૦ ડોલરની સપાટીએ હતા એટલે હવે તે સપાટીથી પણ ભાવ વધે એવી શક્યતા છે.

પણ આવું કેમ? વર્ષોથી એવું કહેવાય છે કે સાંભળ્યું છે કે સોનાના ભાવ અને શેરબજારના ઇન્ડેક્સ એકબીજાથી વિરૃદ્ધ દિશામાં ચાલે છે. એટલે કે જયારે શેરબજારમાં ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો હોય ત્યારે સોનાના ભાવ વધે અને જયારે શેરબજારમાં વૃદ્ધિનો વક્કર ચાલી રહ્યો હોય ત્યારે સોનાના ભાવ ઘટે.

અત્યારે તો આવું નથી. બન્ને એસેટ ક્લાસ અત્યારે તેજીમાં છે. અમેરિકામાં ટેકનોલોજી શેરોનો ઇન્ડેક્સ નાસ્ડાકતો વિક્મી સપાટી ઉપર પણ પહોંચી ગયો છે. તો શું આ એકબીજાથી વિરુદ્ધ ભાવ ચાલે એ માત્ર કે તર્ક છે?

શેર  અને સોના ભાવ વચ્ચે સંબંધ :

જાન્યુઆરી ૨૦૧૩થી જુલાઈ ૨૦૨૦ના ૯૧ મહિના દરમિયાન અમેરિકાના કોમેકસ ખાતે સોનાના વાયદાના ભાવમાં થયેલી વધઘટ અને ડો જોન્સ ઇન્ડેક્સમાં થયેલી વધઘટનો અભ્યાસ જણાવે છે કે બન્ને વચ્ચે નેગેટીવ કોરીલેશન છે. પણ માત્ર ૦.૦૪૩ જ, એટલે કે લગબગ ૧૦૦માંથી એક દિવસ એવું બન્યું હશે કે સોનાના ભાવ વધ્યા હોય અને શેરબજારમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો હોય!

આ ૯૧ મહિનામાં એવું ૪૩ વખત બન્યું છે કે કોઈ એકમાં વૃદ્ધિ જોવા મળી હોય અને બીજામાં ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. પણ છેલ્લા ૧૯ મહિનામાં આવી ઘટના માત્ર ચાર જ છે. સૌથી તાજેતરની ઘટના છે કે કોરોનાના કેસ ચીનની બહાર પણ જોવા મળ્યા પછી ફેબુઆરી અને માર્ચમાં શેરમાં પણ ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો અને સોનું પણ ઘટ્યું હતું! એટલે લોકો શેરમાં જોખમોથી દુર રહેવા માટે સોનું ખરીદે એવો સિદ્ધાંત તાજેતરમાં પુરવાર થયો નથી!

વિદ્વાનો શું કહે છે?

આયર્લેન્ડની યુનિવર્સીટી કોલેજ કોર્કના ફેરગલ ઓકોન્નોર જણાવે છે કે શેરબજાર અને સોનાના બવ વચ્ચે શૂન્ય કોરીલેશન છે. એટલે કે બન્ને એકબીજાથી અલગ રીતે, સ્વતંત્ર રીતે કાર્ય કરી અસ્કયામતો છે.

કુર્દિસ્તાનની યુનિવર્સીટી ઓફ દુહોકના અસાદ અલી કરામ એક ડગલું આગળ વધી વધારે વિસ્તૃત જવાબા આપે છે કે બન્ને ચીજોની વધઘટ એકબીજાથી વિરુદ્ધ દિશામાં ચાલે એવી માન્યતા છે પણ આ વાત આંશિક રીતે સાચી છે. શેરબજાર અને સોનાના ભાવ વચ્ચે એકબીજાથી ઉલટા રહેવાના ઉદાહરણો ૧૯૮૭થી ૨૦૦૦ના ગાળામાં મળી આવે છે પણ પછી તેમાં ફર્ક જોવા મળતો આવે છે. અર્થતંત્રના ફેરફારોની સાથે, માંગ, લોકોની આવક અને વ્યાજના દરમાં ફેરફાર સાથે સોનું અને શેરબજાર બન્ને સાથે વધતા કે ઘટતાના દિવસોની સંખ્યા હવે વધી રહી છે.

શેરબજારમાં તેજી માટેના પરિબળો :

સામાન્ય રીતે શેરબજારમાં તેજી માટે કંપનીઓની કમાણી ભવિષ્યમાં વધશે એવી ધારણા હોય છે. આ માટે કોઇપણ દેશનો આર્થિક વિકાસ મજબૂત હોય, ઝડપથી વધી રહ્યો હોય એ પૂર્વશરત છે. આર્થિક વિકાસ ઝડપી હોય તો લોકોની આવક વધે છે. લોકોની આવક વધે તો ખરીદશક્તિ વધે છે અને એટલે કંપનીઓનું જે ઉત્પાદન હોય તેની ખરીદી વધે છે. કંપનીઓ વધારે વેચાણ કરે, વધુ નફો કરે એટલે શેરહોલ્ડર ખુશ. એટલે આજના ભાવે કંપનીની ભવિષ્યની કમાણી કેવી રહેશે એનો અંદાજ કરી રોકાણકારો શેરની ખરીદી કરતા હોય છે.

સોનાના ભાવ વધવાના પરિબળો :

આર્થિક વૃદ્ધિ નબળી હોય અથવા તો નબળી કે મંદી આવશે એવો દર હોય, વ્યાજના દર એકદમ નીચા હોય ત્યારે લોકો પોતાની મૂડીની રક્ષા કરવા માટે સોનાની ખરીદી કરતા હોય છે. સોનું એક કોમોડીટી છે એટલે તેમાં તેની માંગ અને પુરવઠો પણ એટલો જ મહત્વનો ભાગ બજવે છે. યુદ્ધ કે કોઈ મોટી રાજ્દ્વારી આફત આવી પડે અને તેનાથી વૈશ્વિક નેતાગીરી હચમચી જાય એવા કિસ્સામાં પણ સોનાના ભાવ વધે છે. એટલે જ સોનું રોકાણનું સ્વર્ગ છે, સેફ હેવન છે. એક પ્રકારે ચલણ છે. તેમાં વળતર વ્યાજ આધારિત નથી એટલે હળવા વ્યાજ દરમાં તેના ભાવ વધે છે અને લોકોને બેંકો ઊંચા વ્યાજ દર આપવનું ચાલુ કરે તો તેના ભાવ ઘટે છે. કારણ કે સોનાનો સંગ્રહ કરવો એના કરતા બેંકમાં નાણા જમા કરાવી આરામથી વ્યાજ ખાવું વધારે સલમત ગણવામાં આવે છે.

શેરબજાર અને સોનું અત્યારે કેમ સાથે વધી રહ્યા છે?

લીક્વીડીટી: કોરોના મહામારીના કારણે અર્થતંત્રને બચાવવા માટે જંગી નાણા પ્રવાહિતા દુનિયાભરના દેશોએ ઠાલવી છે. આ નાણા પ્રવાહિતાથી  વિશ્વની બેંકો, નાણાકીય સીસ્ટમ, બિઝનેસ અને વ્યક્તિગત રીતે બચાવવાનો પ્રયત્ન થઈ રહ્યો છે. નાણાકીય સીસ્ટમમાં જે નાણા પ્રવાહિતા આવી છે તની અસરથી શેરબજારમાં પણ પ્રવાહિતા આવી છે. લગબગ આઠ લાખ કરોડ ડોલર (આઠ ટ્રીલીયન ડોલર)ની આ રકમ ભારતના કુલ જીડીપી કરતા સાડા ત્રણ ગણી વધુ છે. એટલે લીક્વીડીટીથી બજારમાં એસેટ ઇન્ફલેશન આવી રહ્યું છે.

નીચા વ્યાજ દર: વ્યાજના દર – માત્ર રેપો રેટ કે પોલીસી રેટ નહી – ફિક્સ્ડ ડિપોઝીટ અને ધિરાણના દર પણ ઘટી રહ્યા છે. ભારતમાં નહી પણ વિશ્વના અર્ધા ભાગમાં વ્યાજનો દર શૂન્ય છે. નીચો વ્યાજનો દર બચત કરનારને નિરુત્સાહ બનાવે છે અને તે જોખમી રોકાણ (શેરબજાર) કરી પોતાનું વળતર ટકાવી રાખવા માટે પ્રયત્ન કરે છે. મની એન્ડ બેન્કિંગની ભાષામાં દેશ અને દુનિયામાં અત્યારે આર્થિક વિકાસ દર કરતા બજારમાં નાણાનો પુરવઠો વધારે છે. અર્થતંત્ર નરમ હોય ત્યારે ચીજોના ભાવ ભલે વધે નહી પણ એસેટ્સ એટલે કે ઇક્વિટી, કોમોડીટીઝ (ગોલ્ડ, સિલ્વર) ચોક્કસ વધી શકે છે. જેમકે,  વર્ષ ૨૦૦૪થી ૨૦૦૮ વચ્ચે અમેરિકામાં સતત ઘટી રહેલા વ્યાજના દરથી શેરબજાર અને કોમોડીટીઝ બન્ને સાથે વધી રહ્યા હતા. ૨૦૦૮ના ગ્લોલ્બા ફાયનાન્સીયલ ક્રાઈસીસ વખતે જોખમના કારણે શેરબજાર ધ્વસ્ત થયા પણ સોનાના ભાવ ફરી વધવા માંડ્યા હતા.

ગ્રીનશૂટસ: શેરબજારમાં એવી આશા છે કે કોરોનાની મહામારીના કારણે અર્થતંત્ર જે રીતે મંદીમાં સરકી ગયું છે તેની અસર બહુ ટૂંકાગાળા માટે જ રહેવાની છે. જેવી વેક્સિનની શોધ થઇ એટલે બજારમાં ફરી ગ્રાહકો પરત આવશે, ફરી અર્થતંત્ર મજબૂત બનશે. આ માન્યતાના કારણે આજે શેર ભવિષ્યની કમાણી ઘણી વધશે એવી ધારણાએ શેરની ખરીદી કરી રહ્યા છે.

જીયોપોલીટીકલ રિસ્ક: સોનાના ભાવ વધવા માટે હળવા વ્યાજના દર મોજુદ છે, અર્થતંત્રમાં પુષ્કળ નાણા પ્રવાહિતા મોજુદ છે અને અર્થતંત્ર ચોક્કસ રીતે મંદીમાં સરી પડશે એવી માન્યતા પણ મોજુદ છે. આ ઉપરાંત, એક પરીબળ છે અમેરિકા અને ચીનના સંબંધો. અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે ટ્રેડ વોરના મામલે દોઢ વર્ષ સુધી ઝઘડો ચાલ્યો અને હવે ટ્રમ્પ વહીવટી તંત્ર ખુલ્લેઆમ કોરોના વાયરસની મહામારી માટે ચીનને જવાબદાર ઠેરવી રહ્યું છે. બન્ને વિશ્વના સૌથી મોટા અર્થતંત્ર છે અને એટલે તેની અસરો સમગ્ર વિશ્વ ઉપર પડશે એવી ધારણા છે.

કોરોના મહામારી: સોનાના ભાવ વધવા માટે વેક્સીન કરતા અત્યરે નજર કોરોનાના સતત વધી રહેલા કેસ ઉપર છે. જેટલા કેસ વધી રહ્યા છે એટલું અર્થતંત્રને નુકસાન થઇ રહ્યું છે. અને એટલે જ સોનાના ભાવ સતત વધી રહ્યા છે.

સોનાના ભાવ વધવા માટે વર્તમાન પરિબળો વધારે જવાબદાર લાગી રહ્યા છે તો સામે શેરબજારના વધવા માટે રોકાણકારોની નજર ભવિષ્ય ઉપર પડેલી છે. સોનું વધવા માટે એવી ધારણા છે કે આર્થિક મંદી આવી ગઈ છે અને તે લાંબો સમય ચાલશે અને તેના કારણે હળવા વ્યાજના દર પણ લાંબો સમય ટકી રહેશે. જયારે શેરબજારમાં એવી આશા છે કે વિશ્વ અર્થતંત્રથી ઝપડથી બહાર આવી જશે અને એક – બે વર્ષમાં કંપનીઓની કમાણી ફરીથી ઝડપથી વધશે. બન્ને બજારો પોતાની રીતે સમયનો અભ્યાસ કરી ચાલી રહ્યા છે. શક્ય છે કે બેમાંથી એક ખોટું અર્થઘટન હોય અને બેમાંથી એકની તેજી અટકી જાય. ક્યારે થશે, કેમ થશે એ તો આવનારો સમય જ કહેશે!